Vanaf de eerste dag voor de patiëntenrechten in april 2009, ben ik samen met Wiro Gruisen van CZ op zoek gegaan wat de resultaten van die dag voor ons als Zorgbelang en voor hen als Zorgverzekeraar moesten betekenen. Uit de resultaten van een enquête voor die eerste Nederlandse Europese dag voor de rechten van de patiënt, kwam dat mensen tijd en aandacht missen in de zorg. Dit onderwerp had al een plaats gevonden in onderzoeken van de Universiteit van Tilburg, met als titel ‘zorgzaamheid’. Vandaar dat ik samen met CZ gewerkt heb aan een platform voor Zorgzame zorg: samen met zorgverleners, patiënten en zorgverzekeraar op zoek naar hoe we de zorgzaamheid kunnen verbeteren.

Voor mij is zorgzaamheid meer dan alleen maar goede technische kwaliteit. Zorgzaamheid is voor mij het totaal van goede zorg, waarin de mens centraal staat: luister naar het probleem waarom iemand zorg zoekt. Ga samen met de zorgvrager op zoek naar mogelijke oorzaken en oplossingen van een probleem. Passend bij de zorgvrager als mens in zijn eigen omgeving. Dat betekent dat zorgverleners los moeten komen van hun bijna automatische werkwijze om klachten en problemen in één hokje met één oplossing te stoppen. In mijn ogen kan er veel tijd en geld bespaard worden als aan het begin van een zorgproces beter geluisterd wordt naar klachten en vragen of suggesties van patiënten. Op die manier wordt veel doorverwijsgedrag voorkomen en worden mensen sneller serieus genomen en eerder op de juiste manier verzorgd. In mij ogen past dus bij zorgzaamheid veel meer een luisterende en ‘dienende’ houding, dan een ‘technische’ oplossende houding.

Zorgzaamheid betekent voor mij ook dat patiënten zelf veel beter moeten nadenken wat zijn van zorgverleners vragen en wat ze zelf mogelijk kunnen oplossen. Zorg vragen betekent niet jezelf ‘inleveren’ bij een zorgverlener en dan maar afwachten wat er gebeurt. Zorgzaamheid betekent ook zelf bedenken wat je wel en niet van (een) zorgverlener(s) kunt verwachten en samen met hem of hen zoeken naar realistische mogelijkheden om een zorgvraag op te lossen. Ik denk dat wij als patiëntenbeweging hier nog verder in zouden kunnen groeien om hier meer steun aan patiënten / zorgvragers te geven.

Op 18 april heb ik als één van de gastheren alle betrokkenen, maar met name patiënten, gevraagd mee aan te geven wat wij zorgzame zorg vinden. Pas als we dat zelf goed kunnen duidelijk maken, kunnen we het vragen aan de zorgprofessionals en beleidsmakers.  Graag ga ik daarom met patiënten / zorgvragers op zoek naar het verder vorm geven van een betere zorgzaamheid in de Nederlandse zorg. Wie doet er mee?

Kijk voor meer informatie op www.zorgzamezorg.nl .

Zoals in veel debatten vermeden een aantal debatdeelnemers het om echte keuzes te maken: het is natuurlijk gemakkelijk op de nadelen van concentratie van (met name spoedeisende hulp) te wijzen, zonder aan te geven welke alternatieven er dan wel zijn om tot beheersbaarheid van de kosten in de zorg te komen. Natuurlijk is kwaliteit van zorg het allerbelangrijkste, maar desondanks moeten er (pijnlijke) keuzes gemaakt gaan worden om de kosten van de zorg terug te dringen. Ik heb veel te weinig in het debat gehoord over wat dan wel slimme en aanvaardbare keuzes zijn.

Als vertegenwoordiger van patiënten en hun organisaties vind ik (in tegenstelling tot wat sommigen misschien denken), beheersing van de kosten van zorg van zeer groot belang voor patiënten zelf. Waarom?

• Omdat wij in Nederland langzamerhand niet meer in staat zijn onze zorgverzekering te betalen. En wat iedereen vergeet is dan niet zorgverzekeraars de zorg betalen, maar dat patiënten dit echt zelf doen;
• Omdat hierdoor nu al een tweedeling is ontstaan: wie goed verdient gaat naar de tandarts (al dan niet verzekerd) en kan zich plastische chirurgie of een bezoek aan de fysiotherapeut of diëtist veroorloven;
• Omdat dit betekent dat mensen met minder inkomen steeds eerder en langer ziek worden en er meer last van zullen hebben. Daarmee zullen de totale kosten van zorg onnodig stijgen;
• Omdat het automatisme dat de ziekenhuiszorg als maar duurder wordt (zonder ingrijpen een stijging van meer dan 6 procent per jaar) ten koste gaat van de langdurige zorg of bijvoorbeeld de huisartsenzorg omdat we daar wel makkelijk kunnen ingrijpen via budgetten e.d.

In mijn ogen is het dus van belang voor patiënten dat wij zelf meer greep gaan krijgen op de kosten van de zorg om de hierboven genoemde nadelen terug te gaan dringen. En zelf meer greep krijgen op de kosten van de zorg betekent niet dat we meer uit eigen zaak moeten gaan betalen (of: niet meer uit eigen zak kunnen betalen) maar dat we mee gaan bepalen welke zorg wel of niet nodig is.

In dat opzicht is het hoofdlijnen akkoord wel een goed begin: om spoedeisende zorg in Zeeuws Vlaanderen of Winterswijk (in dun bevolkte gebieden) wel aanwezig te houden, is het daarom goed te kijken of in de Randstad of Nijmegen niet met minder dure spoedeisende zorg kan worden volstaan. Maar zowel in Winterswijk als in Nijmegen moeten burgers en patiënten betrokken worden bij het herinrichten van de spoedeisende zorg. En natuurlijk hadden patiënten(organisaties) betrokken moeten worden bij het hoofdlijnen akkoord. Onbegrijpelijk dat dit anno 2012 nog steeds gebeurt.

Volgens mij ligt de bal nu bij de zorgverzekeraars en ziekenhuisbestuurders om patiënten en burgers te betrekken bij het maken van keuzes. Wat dat betreft alle hulde aan de chirurg in de zaal die zich afvroeg of hij moest blijven investeren in heel duur onderzoek en dure operaties met een slagingskans van 3 procent. Naar mijn mening zijn ook patiënten en hun organisaties klaar om deze discussie met het ziekenhuis en chirurgen (of andere specialisten) aan te gaan. Maar durven de ziekenhuizen het aan? Durven zij ook te kiezen voor meer ‘low care’ zoals huisartsenzorg of langdurige zorg, ten koste van hun eigen uitbreidingskansen en groei?

Als directeur van Zorgbelang Gelderland heb ik tot u toe geen uitnodiging gehad van een zorgverzekeraar of ziekenhuisbestuurder om dit proces van een maatschappelijk keuzeproces goed op gang te kunnen brengen. Na 15 jaar discussie durft het Radboud het aan om (voorzichtig) te gaan starten met een patiëntenadviesraad. In mijn ogen is dat wel een heel voorzichtige stap. En dat terwijl in andere ziekenhuizen patiënten als ervaringsdeskundigen in elk geval steeds meer betrokken worden bij het inrichten van zorgpaden e.d. Maar dat gaat vaak over meer kwaliteit en niet over minder kosten.

Mijn vraag is dan ook: welke zorgverzekeraar en welke ziekenhuisbestuurder durft verder te gaan en samen met patiënten en andere partijen in haar of zijn regio echte keuzes in de zorg te gaan maken? Wie neemt deze handschoen op? Hoewel het ook voor patiënten en hun organisaties geen gemakkelijke discussie zal zijn, zijn wij er langzamerhand wel klaar voor.

Bijna alle vrijwilligers van Zorgbelang zijn ook actief in onze aangesloten organisaties. Die vormen de basis van Zorgbelang. Daarom is er altijd enige spanning geweest ten aanzien van de inzet van vrijwilligers bij het werk van Zorgbelang: daarmee zuigen we vrijwillige inzet weg bij onze aangesloten organisaties, want helaas is de meeste vrijwillige tijd en inzet net zo schaars als betaalde inzet. Bovendien is het voor iedereen moeilijk (passende) vrijwilligers te vinden, zo werd mij gisteren nog door een vrijwilligster van een aangesloten organisatie duidelijk uitgelegd. Ik zit dus met een groot dilemma: hoe meer vrijwilligers ik ga werven, des te meer ik mijn aangesloten organisaties in de wielen ga rijden. Wie helpt mij dit dilemma op te lossen?

Op dit moment werken veel mensen vrijwillig mee aan activiteiten van Zorgbelang, zoals bijeenkomsten, panels, fotografie voor aangesloten organisaties of bijvoorbeeld acties. Daarnaast zijn er veel vrijwilligers in bestuurlijke geledingen actief, zoals de Raad van Toezicht en de Raad van Advies. Maar eigenlijk worden al deze activiteiten min of meer gestuurd vanuit de betaalde medewerkers van het bureau. Dat is het resultaat van de door de overheid en zorgsector gewenste professionalisering van de belangenbehartiging in de afgelopen 20 jaar. Dat betekent echter dat ik juist minder vrijwilligers krijg als ik noodgedwongen betaalde medewerkers moet ontslaan. Hoe keer ik deze trend?

 Ik zoek dus vrijwilligers die zich eigenlijk als een betaalde medewerker moeten gedragen:

• Vrijwilligers die zelf initiatieven nemen in het kader van de missie en het beleid van onze organisatie, samen met andere vrijwilligers en andere betaalde medewerkers;
• Vrijwilligers die hun werk doen onder leiding van mij als directeur of een andere leidinggevende en ook vooraf en achteraf verantwoording over de eigen activiteiten afleggend, daarvoor beoordeeld worden;
• Vrijwilligers die een behoorlijke hoeveelheid tijd beschikbaar hebben op redelijk vaste momenten. Eigenlijk minstens een dag per week;
• Vrijwilligers die solliciteren op een functie en dus ook vanwege niet passende kwaliteiten afgewezen kunnen worden, maar dan niet boos Zorgbelang de rug toekeren;
• Vrijwilligers die dus hetzelfde doen als betaalde medewerkers en dus dezelfde plichten hebben, maar daar niet voor betaald worden en dus andere rechten hebben.

Alleen door een dergelijk type vrijwilliger kan Zorgbelang in de toekomst een aantal nu betaalde taken blijven doen, maar dan door onbetaalde vrijwillige medewerkers. Als het ons niet lukt meer van dergelijke vrijwilligers te werven, zullen we taken zoals de informatie en klachtopvang, voor een belangrijk deel moeten gaan loslaten.

Wie wil als vrijwilliger over deze problematiek met Zorgbelang Gelderland meedenken? Wat zijn uw ideeën over mijn vragen en dilemma’s? Is wat ik voor ogen heb realistisch? Wie is er zo gek?

 Graag uw reacties naar ericverkaar@zorgbelanggelderland.nl .

Paul Wekker 1959 – 2011

Gisteren hoorde ik samen met mijn collega’s dat Paul Wekkker onverwacht overleden is aan een hartstilstand. Paul Wekker was tot en met 31 oktober 2011 programmacoördinator Kwetsbare burgers bij Zorgbelang Gelderland. Een collega waarin ik in mijn managementteam veel en prettig mee heb samengewerkt. Vanaf 1 november was hij gestart met het verder opbouwen van zijn sportschool die hij met twee partners had opgezet.

Als afscheid van Zorgbelang Gelderland had Paul een workshop boksen met een bekende bokser georganiseerd. Ik kon daar helaas niet bij zijn. Daarom hadden Paul en ik een afscheidslunch op 2 december j.l. in het grand café van Musis Sacrum in Arnhem. Paul was vol enthousiasme over zijn sportschool. Als ondernemer had hij de ambitie de komende maanden nieuwe leden te werven. Daarnaast was hij druk bezig met het opzetten van boksclinics voor jongeren. Het was Paul’s overtuiging dat deze sport jongeren met problemen kon helpen zichzelf uit te drukken en hen kon helpen zichzelf te verbeteren. Voor Zorgbelang had hij in het kader van het Arnhemse kwartiermakersfestival ook al dergelijke workshops georganiseerd. Paul was vol leven.

De afgelopen jaren was Paul voor Zorgbelang Gelderland onder andere actief op het gebied van ondersteuning van jongeren in de jeugdzorg. Hij was ook betrokken bij de Nijmeegse academische werkplaats jeugdzorg ‘ Inside out’ . Daar heeft hij het plan uitgewerkt om jongeren en ouders bij onderzoek in de jeugdzorg te betrekken. Deze activiteiten worden nu na zijn vertrek door anderen uitgevoerd. Ik ben nauw bij deze initiatieven betrokken geweest en ik heb ervaren dat Paul erg gedreven was jongeren voor zichzelf op te laten komen: hij geloofde in de kracht van jongeren zelf en wilde hen steunen op manieren die jongeren aanspreken.  Vandaar dus onder andere zijn ideeën voor boksclinics. Het heeft helaas niet zo mogen zijn dat Paul zijn werk hier veel verder vorm mee heeft kunnen geven. Ik hoop dat zijn collega sportschooleigenaren hier verder mee aan de slag gaan.

Paul besprak met mij tijdens onze afscheidslunch dat hij erg geraakt werd als persoon, als er over de bokssport gesproken werd alsof het een criminele organisatie betreft. Het was Paul zijn missie de bokssport ‘netjes ‘ op de kaart te zetten, als kracht waaruit met name jongeren kunnen putten om zichzelf te versterken. Jammer dat Paul deze missie niet verder voort kan zetten.

Paul wil in kleine familiekring begraven worden. Als (oud) collega’s kunnen we dan ook geen persoonlijk afscheid van hem nemen. Ik gedenk hem daarom op deze manier: door te beschrijven wat Paul voor Zorgbelang heeft betekend, wat zijn ambities waren en hoe  ik hem  als persoon  heb ervaren. Bij wijze van een hernieuwd afscheid.

Ik wens de familie en vrienden van Paul veel sterkte toe bij het verwerken van dit verlies.

Omdat er bezuinigd moet worden, bezuinigt de Nederlandse overheid landelijk 50 procent op de patiëntenbeweging en regionaal is dat niet minder. Daarbij lijkt het er op dat bestuurders en beleidsmakers er voor kiezen de middelen die over blijven, te versnipperen. Daardoor blijven er wel veel maar kleine patiëntenorganisaties of ondersteunende organisaties over. Tot een krachtige ondersteuning van zorgvragers leidt het in elk geval niet in mijn ogen.

Is deze versnippering en verdeeldheid nu iets wat de overheid veroorzaakt? Nee natuurlijk niet. Binnen de patiëntenbeweging heerst zo’n enorm ‘verkokerd’ denken met het eigen bijzondere belang voorop, dat het ons zelf niet lukt onze krachten te bundelen. De wijze waarop de overheid financiert laat dat in tact of versterkt dit.

Mijn oproep aan patiëntenorganisaties – met de NPCF en CG raad voorop -  is dan ook op zeer korte te komen tot een nauwe landelijke samenwerking. Samen met de Zorgbelang organisaties en de daarbij aangesloten lokale en regionale zorgvragers organisaties. Als Zorgbelang organisaties, verenigd in Zorgbelang Nederland, wachten we hier nu al minstens 5 jaar op. En als lid van het bestuur van Zorgbelang Nederland zie ik geen enkele beweging bij noch de NPCF, noch de CG raad in de richting van verbinding van het landelijke en het regionale, noch in de landelijke verbinding zelf.

Ik haal dan nog maar eens mijn favoriete stelling van stal: het echte probleem van de Nederlandse patiëntenbeweging, is de patiëntenbeweging zelf. Door onze eigen verdeeldheid laten we toe dat we patiënten / zorgvragers geen sterke positie geven op een zorgmarkt die de komende jaren enorm problematisch wordt. Zowel qua toegankelijkheid en kosten, als qua kwaliteit. Wij verdelen onszelf en laten zorgaanbieders en zorgverzekeraars heersen. Dat terwijl zij bereid zijn de patiënt meer invloed te geven, al was het maar uit welgemeend eigenbelang.

Ik hoop dat de bezuinigingen van dit moment dan ook leiden tot bezinning: verbindt en werk samen binnen de patiëntenbeweging. Ik zal mij als directeur van Zorgbelang Gelderland en als lid van het bestuur van Zorgbelang Nederland tot het uiterste inspannen dit het komende jaar tot stand te brengen. Ik hoop dat het er nu eindelijk eens van komt en dat zorgvragers daar van zullen profiteren in de moeilijke periode die voor ons ligt.

Op de patiëntenbeweging wordt flink bezuinigd. Zowel landelijk als provinciaal. Dat is nieuw beleid, want burgers moeten hun eigen boontjes meer gaan doppen. Dus ondersteuners van burgers heb je dan veel minder nodig. Zowel links als rechts zijn het er blijkbaar over eens dat die burger zichzelf heel gemakkelijk gaat redden het professionele woud van zorgaanbieders, verzekeraars en overheden. Bij die zorgaanbieders en zorgverzekeraars is vooralsnog echter geen vermindering van de ondersteuningsfuncties aangekondigd. Het wordt een ongelijke strijd om de kwaliteit en betaalbaarheid van zorg vanuit het patiëntenperspectief.

Provinciale Staten van Gelderland hebben het voornemen 45 procent te korten op de subsidie van Zorgbelang Gelderland. Met name de taak om burgers die vastgelopen zijn in de zorg te ondersteunen, moet het ontgelden. Die taak is niet meer van de provincie omdat het Rijk en de Gemeenten nu eenmaal boos zijn op provincies: die moeten zich niet meer met burgers bezig houden. Daarmee dreigt een taak die vanaf 1994 willens en wetens door provincies van het Rijk is overgenomen (het ondersteunen van de patiëntenbeweging op provinciaal niveau) flink te worden verkleind. In Gelderland blijft er gelukkig ruimte voor ondersteuning van groepen vrijwillig georganiseerde kwetsbare burgers. Maar er is straks geen ruimte meer voor individuele ondersteuning.

Er is echter een belangrijk verband tussen het ondersteunen van vrijwilligers en het ondersteunen van individuele burgers:

• Vrijwilligers bestaan bij het feit dat ze een toegevoegde waarde voor individuele burgers hebben: als individuele burgers niet echt geholpen worden door vrijwilligers, dan hebben noch de vrijwilligers, noch de geholpenen daar iets aan. Zorgbelang doet iets wat deze vrijwilligersorganisaties zelf niet kunnen:
  • Wij helpen mensen die vastgelopen zijn in de zorg, zichzelf weer op weg te helpen,
  • Of wij helpen de vrijwilligers de vastgelopen burger weer op weg te helpen.
  • In alle gevallen gaat het om concrete individuele steun die niet elders te krijgen is en ook niet zal zijn in de toekomst.
• Wanneer de expertise voor- en de daadwerkelijke hulp aan burgers bij Zorgbelang verdwijnt, hebben wij voor een deel geen toegevoegde waarde voor vrijwilligers en hun organisaties meer.
• Vrijwilligers zijn individuele burgers.  Zorgbelang leidt individuele burgers toe naar patiëntenorganisaties via de informatie- en klachtopvang functie.  Het aantal vrijwilligers neemt af in Nederland. Ook op het gebied van belangenbehartiging. Door het vervallen van deze functie bij Zorgbelang komen er nog minder mensen met vrijwilligerswerk in patiëntenorganisaties in contact.
• De aard van de burger en zijn vrijwilligerswerk verandert: de burger is individueler gericht en wil zich minder langdurig binden. Doordat Zorgbelang burgers straks niet meer individueel kan aanspreken maar alleen via langzaam kleiner wordende ‘ouderwetse’ vrijwillige kaders, is het risico groot dat de ondersteuning van belangen van Zorgvragers in Gelderland langzaam dood gaat bloeden.
• Doordat Zorgbelang straks geen individuele signalen meer heeft van waar het fout gaat in de Gelderse zorg, zijn wij voor veel zorgaanbieders en overheden geen interessante partij meer om mee in gesprek te gaan over kwaliteitsverbetering in de zorg. De signalen van wat fout en goed gaat in de zorg zijn de laatste jaren (vanwege het karakter van de veranderingen in de samenleving) noch maar zeer beperkt bij de 475 aangesloten organisaties aanwezig. In elk geval ontbreekt bij hen het overzicht, omdat elk zich alleen op een klein deelterrein van de zorg bezig houdt.

Al met al zal door het verdwijnen van de functie informatie- en klachtopvang bij Zorgbelang Gelderland de centrale missie en doelstelling van het provinciaal sociaal beleid (ondersteuning van burgers via ondersteuning van vrijwilligers) ernstig in het geding komen.  Met het bezuinigen van bijna de helft van de subsidie, is de kans groot dat meer dan de helft van de waarde voor Gelderlanders verdwijnt.

Ik hoop dat iedereen die Zorgbelang Gelderland en de Gelderse zorgvragersbeweging een warm hart toe draagt, op woensdag 14 december a.s. komt protesteren tegen deze voorgenomen bezuiniging. Wees welkom om 10.00 uur in het provinciehuis aan de Markt in Arnhem! U zult er niet alleen zijn.

Ehealth moet ons de komende jaren gaan redden: de zorg wordt er goedkoper van; wordt klantvriendelijker en levert ook echter gezondheidswinst op, is de gedachte. Maar dat zal in onze ogen alleen zo werken als patiënten in alle ontwikkelfasen van Ehealth diensten / zorg worden betrokken. Alle betrokkenen waren het er over eens dat dit nog lang niet altijd in voldoende mate het geval is.

Twee concrete voorbeelden zijn tijdens onze studiemiddag uitgebreid toegelicht: beeldbellen voor GGZ cliënten en het voorkomen van ‘ benauwdheidsaanvallen’  van mensen met ernstige longaandoeningen (COPD) door middel van een ‘ app’  op een slimme telefoon. Door het beeldbellen kunnen mensen met psychische problemen contact maken met familieleden, vrienden en bekenden, maar ook met hun professionele hulpverleners als dat nodig is. Mensen die gebruik maken van deze techniek voelen zich beter, hebben meer contact met hun mantelzorgers en maken (waarschijnlijk maar dat is nog niet echt gemeten) minder gebruik van betaalde zorg. In dit project is met name bij het inrichten van de schermfuncties gebruik gemaakt van de reacties van gebruikers. Ook geven ervaren gebruikers les aan nieuwe gebruikers. Bij het COPD project meten mensen die vaker een benauwdheidaanval hebben gehad, op vaste tijden hun long en hartfunctie. Op grond van deze waarnemingen waar geen arts aan te pas komt, berekent de slimme telefoon of er een kans op een benauwdheidaanval is. Als die kans groot is kan er actie ondernomen worden om een echte aanval te voorkomen. Hierdoor worden mogelijk dure opnames voorkomen en voelen patiënten zich beter.

Alle betrokkenen waren het er over eens dat grootschaliger gebruik van dit soort toepassingen pas kan, als in de regio afspraken gemaakt worden over de opbrengsten: investeren door bijvoorbeeld een zorgverzekeraar is pas zinvol als  daarna kosten bespaard worden en patiënten gezondheidswinst ervaren. Dus is het van belang als patiënten zelf mee gaan sturen op deze ontwikkelingen: wat willen wij dat er aan Ehealth mogelijkheden moeten komen zodat de kwaliteit van de zorg omhoog kan en de kosten omlaag? En om Ehealth goed te laten werken moeten we van begin af aan mee investeren in de ontwikkeling van deze initiatieven. Zijn wij als patiëntenorganisaties daar klaar voor? Of blijven we wachten op initiatieven van anderen? Welke onderwerpen zijn voor ons als patiëntenorganisaties van belang? Geef je visie hierop op  http://p-health.deeljezorg.nl/

Ik kom uit het katholieke zuiden en ken dus als geen ander de traditie waarin zusters en broeders (kloosteroorden) al vanaf de middeleeuwen de vrijwillige zorg hebben aangevuld. Na de tweede wereldoorlog hebben burgerlijke organisaties (het zogeheten particulier initiatief) hun werk stukje bij beetje overgenomen. Blijkbaar kunnen we zorg al heel lang niet alleen maar op de schouders van vrijwilligers laten rusten. Alleen al om de hoeveelheid zorg die in onze samenleving nodig is. Maar ook omdat sommige zorg toch bijzondere kwaliteiten vereist. En daarvoor hebben we professionele medewerkers in de zorg (van hoog tot laag) opgeleid.

In een tijd waarin wij onze hypotheek alleen nog maar kunnen betalen als we met twee partners betaald werk doen, is het echter toch nodig dat er nog veel meer vrijwilligerswerk moet worden gedaan. Met name omdat de vraag naar zorg de komende jaren door de vergrijzing flink zal toenemen en aan de andere kant de middelen om deze zorg professioneel te verlenen, afnemen. Mijn vraag is dan: hoe gaan we dat doen? Met andere woorden: Tom Poes, verzin een list!

Tom Poes weet mij te melden dan er eigenlijk maar één list is: ga die vrijwilligers opzoeken. Vanzelf komen ze niet, of maar heel beperkt. En bedenk dan vooraf wat je aan wie wilt vragen: organiseer het slim en vraag een tuinman niet om de belasting van een buurman in te vullen.

Het organiseren van vrijwilligerswerk is echter voor een gedeelte weer erg professioneel en vraagt de inzet van welzijnsinstellingen en zorginstellingen. Die laatste gaan zich echter vanwege hun afnemende middelen steeds meer terugtrekken van het organiseren van vrijwilligers. Ik krijg dit soort signalen van zorgmedewerkers uit de praktijk.  Ik wil gemeenten en welzijnsinstellingen er dan ook op wijzen dat zij hier (als het zo door gaat) meer werk gaan krijgen, omdat anderen dat steeds meer gaan laten liggen.

Is het terecht dat zorginstellingen het organiseren van welzijnswerk links gaan laten liggen? Ttsja… een linkse hobby laat je links liggen als je als zorginstelling zakelijker aan de slag gaat. Ik snap dat wel, want vrijwilligerswerk is geen ‘echte’ zorg en daar krijg je als ‘dure’ zorginstelling geen geld voor.  Ik denk dat dit een foute trend wordt die mede veroorzaakt wordt doordat elke vorm van zorg aan één financier wordt gekoppeld. En vrijwilligerswerk is vanaf nu eigenlijk alleen maar van de gemeenten in het kader van de Wmo.

 Ik wil er hier voor pleiten dat zorginstellingen die een goede traditie hebben opgebouwd in het werven en ‘te werk stellen’ van vrijwilligers, hier in blijven investeren. Ik hoop dan ook dat hun financiers dit mogelijk blijven maken. Of dat gemeenten deze organisatie van vrijwilligerswerk door zorginstellingen  over gaan nemen als de Awbz dat niet meer tot een te vergoeden ‘product’ of ‘dienst’ rekent.

En burgers zelf dan? Natuurlijk moeten die ook nog meer dan nu eigen initiatieven nemen. Hier en daar duikt het woord zorgcoöperatie op: burgers die zelf hun zorg gaan organiseren in een dorp of wijk. Als Zorgbelang werken we graag mee aan dit soort ontwikkelingen: wij helpen burgers zichzelf te organiseren. En het is in hun eigen belang zich niet alleen te richten op het verbeteren van professionele zorg, maar ook op het opzetten en verbeteren van vrijwillige zorg. Maar dan wel met een goede begeleiding die continuïteit van vrijwilliger zorg mogelijk maakt.

Al bij al wacht ons als burgers en als professionele ondersteuners daarvan een in omvang toenemende taak om meer vrijwilligers te mobiliseren. En dat met afnemende middelen. Een hele uitdaging die we graag aangaan. Ik hoop alleen wel dat Tom Poes veel tijd voor ons heeft de komende jaren. Hij zal het druk krijgen.

Ik heb alle respect voor de drie genomineerde  kandidaten. Maar toch vraag ik me af of zij nu de echte zorgheden van vandaag zijn? Wim van de Meeren en Marjolein Spronk zijn in elk geval geen zorgverleners. Bas Bloem is dat wel, maar noch het artikel in de Volkskrant, noch de informatie op de heldhaftige website van het Ministerie van VWS, gaat over de kwaliteit van zijn zorg.

Naar mijn mening moeten patiënten hun eigen zorgverleners kandidaat kunnen stellen. Zorg gaat volgens mij gewoon om de hulp die de ene mens (of groep mensen) de andere mens verleent. Als ik een zorgheld wil benoemen, dan toch graag en echte hulpverlener die laat zien wat goede en zorgzame zorg is.

Voor de Gelderse jeugdzorg zijn door jongeren en ouders uit de jeugdzorg 88 professionele en vrijwillige helden kandidaat gesteld. Mensen die door mensen gewaardeerd worden om de zorg die zij aan de ander gegeven hebben. Binnenkort maakt een jury de winnaars bekend tijdens de komende week van de jeugdzorg (zie http://tinyurl.com/68ykyx7)

Ook zorgbelang Frysland organiseert jaarlijks een een verkiezing van een soort van Zorghelden die de Zorgbelang Fryslan Duim krijgen uitgerijkt (zie http://tinyurl.com/65829kt). Ook hier nominaties door patiënten, cliënten en hun relaties van zorgverleners uit de praktijk.

Ik zou er voor willen pleiten dat VWS in de toekomst ook op deze manier zorghelden gaat nomineren: stel uw eigen favoriete zorgverlener of instelling kandidaat en geef aan waarom. Dat levert een heel goed beel de kwaliteit van zorg, zoals die door patiënten of cliënten zelf wordt beleefd. En het stimuleert andere zorgverleners of organisaties hun eigen zorg naar deze goede voorbeelden te modelleren.

Om maar meteen goed te beginnen, wil ik mijn eigen manueel therapeuut Jan Verhoeven senior kandidaat stellen. Na een lange zoektocht en veel pijn heeft Jan mijn nekwervels (nekhernia) terug kunnen zetten in een stand die mijn zenuwen nauwelijks meer afklemt. Ik kan sinds zijn 4 behandelingen dit voorjaar, dit stukje pijnloos typen. Maar Jan zette me naar 4 behandelingen weer resoluut buiten: beter wordt het niet en meer behandelingen voegen niets meer toe, kosten anderen alleen maar geld. Dat terwijl ik onzeker was en hoopte op nog meer verbetering. Bij dit alles lukte het Jan ook nog veel belangstelling voor mij te tonen. Samen hebben we nog wat problemen in de zorg opgelost. Dus bij deze wil ik Jan Verhoeven officieel als mijn Zorgheld 2011 nomineren.

Beste Marjolein, Bas en Wim: ik weet dat jullie heldhaftig goed werk in de zorg verrichten. Daarmee feliciteer ik jullie. Maar zoals je hebt kunnen lezen gaat mijn stem voor de echte zorgheld van 2012 naar mijn eigen manueel therapeut. Ik wil iedereen oproepen mijn voorbeeld te volgen. Misschien dat VWS er mee aan de slag gaat.

• Informatie en klachtovang voor alle Gelderlanders;
• Ondersteuning van de regionale belangenbehartiging van diverse groepen mensen met een beperking. Speciale aandacht daarbij voor mantelzorgers, mensen met een psychische,  verstandelijke of lichamelijke beperking. Maar ook voor chronisch zieken of allochtone zorgvragers en kwetsbare ouderen;
• Kwaliteitsverbetering van zorg samen met patiënten / cliënten. In ziekenhuizen, eerste lijn, bij tandartsen maar ook in de langdurige zorg en thuiszorg;
• Vertrouwenspersoon jeugdzorg en ondersteuning van de belangen en participatie van jongeren in de jeugdzorg en hun ouders;
• Ondersteuning van patiënten en cliëntenorganisaties door een helpdesk, een Zorgbelang academie, het organiseren van netwerkbijeenkomsten of het geven van kleine subsidies (potje met geld).

Tijdens een vergadering (18 oktober) met de bij Zorgbelang Gelderland aangesloten patiënten / cliëntenorganisaties, zijn door hen voor 2012 belangrijke onderwerpen als invulling van / speerpunten voor onze activiteiten in 2012 aangedragen (in mijn woorden):

• Reageer op de bezuinigingen in de Awbz en Wmo: samen met patiëntenorganisaties werken aan aanvaardbare oplossingen voor deze bezuinigingen en reageren op slechte oplossingen of misstanden die kunnen ontstaan;
• Wek samen met jongeren en ouders en andere belangenbehartigers aan een goede overgang van de jeugdzorg van de provincie naar gemeenten;
• Ondersteun patiënten en organisaties bij de veranderingen in de indicatiestelling: wat werkt wel en wat niet? Wat zijn je rechten als cliënt? Maak een cursus voor organisaties en cliënten om om te gaan met nieuwe vormen van indicatiestelling die gaan ontstaan;
• Bewaak dat compensatieplicht niet leidt tot verzaking van zorgplicht en rechteloosheid; 
• Ondersteun ons als organisaties bij het werven van meer en jongere vrijwilligers;
• Bewaak dat vrijwilligers niet alle professionele hulp kunnen vervangen;
• Blijf aandacht richten op allochtone zorgvragers: die zijn net extra zielig maar vinden moeilijker hun weg naar zorg en krijgen daardoor minder (snel) goede zorg;
• Stimuleer nog meer de samenwerking tussen verschillende soorten patiëntenorganisaties in een regio: help hen samen op te trekken. Help hen invloed uit te oefenen op (samenwerkende) gemeenten en zorgaanbieders;
• Denk aan contimuïteit: door projectsubsidies is er tijdelijk aandacht voor een probleem of doelgroep. Als een subsidie stopt, verdwijnt soms wat is bereikt. Is daar niets aan te doen?
• Heb aandacht voor de consequenties voor onze achterban m.b.t. de ieuwe wet ‘werken naar vermogen’: zorg er voor dat mensen niet achter de geraniums komen omdat ze een beperking hebben;
• Ondersteun patiëntenorganisaties bij het leveren van een bijdrage aan de ontwikelling van ketenzorg;
• Bewaak de kwaliteit in GGZ ziekenhuizen. Er zijn n al signalen van problemen nog voordat de bezuinigingen zijn doorgevoerd;
• Let op de cliëntenparticipatie in wat overblijft van de Awbz: door het verdwijnen van de zorgkantoren verdwijnen ook de zorgvragersfracties van de Raden van Advies. Hoe kunnen cliënten dan nog formele invloed uitoefenen in de Awbz?;
• Maak duidelijker wie in de regio als adviseurs / ondersteuners actief zijn en denk eens aan spreekuren op lokaties in de regio (dus niet alleen in Arnhem).

Als directeur van Zorgbelang Gelderland zal ik er voor zorgen dat we deze speerpunten in 2012 meenemen in onze activiteiten.